
Kampala, Uganda | THE INDEPENDENT | The Kabaka of Buganda Ronald Muwenda Mutebi has urged clan elders to revive a tradition of registering members of their clans.
He said registration was among many responsibilities they had in their efforts to revive Buganda culture and traditions. The Kabaka thanked the clan elders for the work they are doing and stressed the importance of registering clan members.
Kabaka Mutebi made the remarks at an end-of-year party for clan elders at the palace in Mengo on Tuesday. There are 54 clans in Buganda.
He also highlighted six issues that should concern the Buganda elders. That is, floods across the country, HIV, rampant murders, abuse of human rights, land disputes and tours of clan headquarters
FULL SPEECH (in Luganda text and audio)
Nsanyuse nnyo okuba nammwe wano leero mu Lubiri.
Njagala okusaasira abataka abatali naffe olwa leero olwâobukosefu, naabo abalina ebizibu ebyâenjawulo, tusaasira nâebika ebirina abataka abawummula, Katonda abawummuze.
Tuwulirizza alipoota esomeddwa omukubiriza wâolukiiko lwâabataka, enteekateeka zammwe nnungi era tujja kuziwagira, era nga abataka bwebasabye, tujja kufunayo ekiseera mangu ddala okusisinkana abataka bonna okwongera okubaganya ebirowoozo ku nsonga enkulu mu ggwanga.
Tusiima nnyo emirimu emirungi egikolebwa abataka abakulu abâobusolya okukuuma ennono nâebyobuwangwa bwaffe. âAbataka muli mpagi yamaanyi nnyo mu nsonga eno era tubasiimira ddalaâ, tusiima ne bazzukulu bammwe naddala abo abeewayo okuyamba ebika byabwe mu ngeri ezâenjawulo.
Twebaza nnyo omulimu ogugenda mu maaso mu kiseeraa kino mu Bika ogwâokuzza obuggya obutaka nâokunyweza endabirira yebyobugagga mu nsonga zâebika.
Mu kika ekirangira, twebaza Nnaalinnya Nsangi akulembeddemu omulimu ogwâokuzzaawo amasiro ga Ssekabaka Kiyimba e Ssentema, akulike akulikire ddala.
Mwenna mukimanyi bulungi nti Obuganda bwazimbibwa era nga bujja kugenda mu maaso nga bwesigamye ku bumu, Obumu bwetwagala, Abataka tubasaba munyweze obumu obwo mu bazzukulu bammwe.
Tujjukiza Abataka omulimu omukulu gwemulina okukunga bazzukulu bammwe obuteerabira ennono ate nâokujisomesa abaana. Bazzukulu bammwe naddala abavubuka bebalina okukwata omumuli gwâebika nâokugwagazisa abalala. Buli Kika kirina abantu bakyo abatutumufu ku bintu ebyâenjawulo katugambe nga; mu byâobusuubuzi, mu buyivu, ne mu bintu ebyâenjawulo, tubasaba nti mukunge abazzukulu bammwe ngâabo okwenyigira mu mirimu gyâekika ne mu Buganda okutwalira awamu, nâabazzukulu nabo tubakowoola okumanya obuvunaanyizibwa bwabwe nâokubutuukiriza, era tubasaba ensonga eno mugitwale nga nkulu nnyo.
Mu manyi bulungi nti okuva edda nedda buli Kika kyawandiisanga abazzukulu bakyo okuviira ddala ku mpya okutuuka ku kasolya. Ensonga eno nkulu nnyo, Ebika ebigoberera enkola eno tubisiima nnyo era bwewabaawo Ebika ebigayaddemu tubisaaba ensonga eno batandike okugikolako. Newankubadde nga kijja kuba kizibu naye waabeewo entandikwa. Wabula kisaana okukolebwa nâobwegendereza nga mugoberera ennono nga bwezirambikiddwa ku nsonga eno.
Nga maliriza sirema kukoona ku nsonga zino enkulu ennyo zetusuubira nti ffenna zitukwatako.
1. Njagala okusaasira bannfe abakoseddwa ennyo amataba agavudde mu nkuba etonnye naddala mu bitundu bye Kasese, Sironko, Bududa nâawalala. Njagala okwebaza abo bonna abenyigidde mu kuyamba abantu abali mu bitundu ebyo, ebitongole byâobwannakyewa nâebitongole ebimu ebya gavumenti, tusuubira nti embeera zaabwe zinaaterera mangu ddala.

2. Mbajjukiza ku nsonga yâobulwadde bwa siriimu, tuleme kukoowa nâokumanyisa abantu baffe omutawaana oguli mu kirwadde kino. Siriimu taggwangawo era tunakuwala nnyo okuwulira nga akyatabaala mu baana abato, abavubuka nâabantu abalala, nze kulwange sijja kukoowa okumanyisa abantu baffe omutawaana oguli mu kirwadde kino.
3. Obutemu nâokuzibwawo kwâabantu baffe mu bitundu byâeggwanga ebitali bimu. Ebikolwa bino bitunakuwaza nnyo, tunyolwa nnyo naabo abayita mu mbeera eno era tubasaasira. Tusaba abâobuyinza omuli ne palamenti yaffe okukomyawo essuubi lyaffe nga balondoola abenyigidde mu bikolwa bino nâokutema empenda ezibimalawo.
4. Okulinnyirira eddembe lyâobuntu okweyongedde ennyo mu ggwanga lyaffe: Tulabe engeri bannamawulire awamu nâabakulembeze abenjawulo nâabaana abagezaako okutambuza emisomo gyabwe gyebayisibwamu ku nsonga ezâenjawulo netwennyamira nnyo. Twogedde nnyo ku nsonga eno enkulu mu kutebenkeza eggwanga lyaffe, tumanyi nti eddoboozi lyâomuntu wa bulijjo lyeriyamba abakulembeze okutereeza empeereza mu ggwanga. Okunyigiriza abantu ssi kirungi era kikonzibya enkulaakulana ffenna tusaana tukwatire wamu ku nsonga eno.
5. Ensonga yâettaka: Wano mu Buganda enkolagana yabâebibanja nebannayini ttaka teriiko buzibu, naye ebigenda mu maaso ennaku zino bituleetera okunakuwala. Tetwagala ba bibanja kunyigiriza nannyini ttaka wadde ttaka okunyigiriza abâebibanja naye okubeerawo nâenkolagana ennungamu nga bwekyabeeranga edda. Abataputa obulala nâokuvumirira enteekateeka eno, tebaagaliza Buganda birungi nâenkulaakulana yâeggwanga.
6. Ntegeeza Abataka nti njakugenda mu maaso nga nnambula obutaka kubanga kikulu nnyo tulabe engeri gyetusobola okubanga tuddaabiriza obutaka bwonna era bwekiba nga kisoboka nâabantu babe nga basobola okugenda okulambula naddala abantu baffe, naye tutandike omulimu okulaba nti tuddaabiriza obutaka bwâebika.
Mbaagaliza ennaku enkulu ezâeddembe nâessanyu, neebaza omutaka Kayiira olwâebigambo byayogedde wano nâebirowoozo byaleese bibadde birungi ddala. Katonda abakuume.
The Independent Uganda: You get the Truth we Pay the Price
It’s good that His Highness the kabaka has remembered the lost Buganda Clans
At last His Highness the Kabaka of Buganda has ordered the registration of Buganda Clans and Sub-Clans, which has given hope to Leopard Clan members in different locations of Uganda and other African Countries.